Vajinismus, vajinanın dış üçte birlik bölümünü çevreleyen kaslarda istemsiz kasılmaların eşlik ettiği, penetrasyon -penisin vajina içine girmesi- girişimlerinin ağrılı, zor ya da imkânsız hâle gelmesiyle karakterize bir cinsel işlev bozukluğudur. Bu kasılmalar, bireyin isteği dışında gerçekleşir ve çoğu zaman yoğun korku, kaçınma ve kontrol kaybı hissiyle birlikte seyreder (American Psychiatric Association [APA], 2022).
DSM-5-TR’de vajinismus, disparoni ve penetrasyon güçlükleriyle birlikte “Genito-Pelvik Ağrı/Penetrasyon Bozukluğu” başlığı altında ele alınmaktadır. Ancak klinik pratikte vajinismus, kendine özgü psikolojik ve davranışsal örüntüleri nedeniyle ayrı bir fenomen olarak değerlendirilmeye devam etmektedir (Leiblum, 2006).
Vajinismus Nasıl Ortaya Çıkar?
Vajinismus tek bir nedene indirgenemez; çoğunlukla biyolojik, psikolojik ve sosyokültürel etkenlerin etkileşimiyle gelişir. Araştırmalar, vajinismusta en belirleyici faktörlerin psikolojik ve öğrenilmiş tepkiler olduğunu göstermektedir (Reissing et al., 2004).
Yaygın etkenler arasında şunlar yer alır:
- Cinselliğe dair katı, korku temelli ya da yasaklayıcı inançlar
- İlk gece anlatıları ve travmatize edici kültürel söylemler
- Kontrol kaybı ve beden bütünlüğünün bozulacağına dair yoğun kaygı
- Daha önce yaşanmış tıbbi müdahaleler veya cinsel travmalar
- Ağrı beklentisiyle gelişen koşullanmış kasılma tepkileri
Bu bağlamda vajinismus, çoğu zaman “bedenin tepkisi” gibi görünse de, altında güçlü bir anksiyete ve tehdit algısı barındırır. Kasılma, bedenin bilinçdışı bir korunma mekanizması olarak işlev görür (Brotto et al., 2016).
Danışanların En Sık Yaşadığı Çekinceler
Vajinismus yaşayan bireyler, terapiye başvurma sürecinde yoğun utanç ve yalnızlık hissi yaşayabilirler. Klinik gözlemler, danışanların çoğunun uzun süre “sorun bende mi?” ya da “herkes yapabiliyorken ben neden yapamıyorum?” düşünceleriyle kendini suçladığını göstermektedir.
“İstemiyorum sanılıyor ama istiyorum.”
Vajinismus yaşayan birçok birey cinsel isteğinin var olduğunu, ancak bedeninin buna eşlik etmediğini ifade eder. Bu durum, vajinismusun isteksizlikten farklı bir problem olduğunu vurgulamak açısından önemlidir (Leiblum & Rosen, 2000).
“Bunu anlatmak çok utandırıcı.”
Cinselliğin konuşulmasının zor olduğu kültürlerde vajinismus, yoğun bir gizlilikle yaşanabilir. Oysa araştırmalar, vajinismusun sanılandan çok daha yaygın olduğunu ve birçok bireyin benzer deneyimler yaşadığını göstermektedir (Reissing et al., 2004).
“Terapi çok zor olacak.”
Danışanlar sıklıkla cinsel terapinin zorlayıcı, sınır ihlal edici ya da hızlandırılmış bir süreç olacağından korkar. Oysa etkili vajinismus tedavisi, danışanın güvenlik algısını merkeze alan, aşamalı ve danışan kontrolünde ilerleyen bir yapıdadır (Brotto et al., 2016).
Vajinismusta Ne Gerekir?
Vajinismus tedavisi, çoğu vakada çok disiplinli ve yapılandırılmış bir yaklaşım gerektirir. En etkili sonuçlar, cinsel terapi temelli psikoterapötik müdahalelerle elde edilmektedir.
Temel bileşenler şunlardır:
- Psiko-eğitim: Vajina anatomisi, kas yapısı ve cinsel tepki döngüsüne dair bilgi verilmesi
- Bilişsel yeniden yapılandırma: Ağrı, zarar ve kontrol kaybına dair işlevsiz inançların ele alınması
- Kaygı düzenleme çalışmaları: Gevşeme, nefes ve bedensel farkındalık egzersizleri
- Aşamalı maruziyet: Danışanın kontrolünde ilerleyen, acele edilmeyen uygulamalar
- Çift çalışmaları (gerektiğinde): İletişim, destek ve güven duygusunun güçlendirilmesi
Literatür, vajinismusta cinsel terapinin yüksek başarı oranlarına sahip olduğunu ve birçok danışanın tedavi sonrası ağrısız penetrasyon ve artmış cinsel doyum bildirdiğini ortaya koymaktadır (McCarthy & Wald, 2013).
Sonuç
Vajinismus, bir “bedensel yetersizlik” ya da “kişisel başarısızlık” değil; öğrenilmiş korkular, kültürel anlatılar ve kaygı temelli tepkilerin beden üzerinden ifade bulduğu bir durumdur. Vajinismus tedavisi, yalnızca penetrasyonu mümkün kılmayı değil; bireyin bedeniyle kurduğu ilişkiyi yeniden güvenli hâle getirmeyi amaçlar. Terapiye başvurmak, geç kalınmış bir adım değil; bedenle iş birliği kurmaya yönelik sağaltıcı bir süreçtir.
Kaynakça
American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.).
Brotto, L. A., Basson, R., & Carlson, M. (2016). Psychological approaches to the treatment of genito-pelvic pain/penetration disorder. Journal of Sexual Medicine, 13(10), 1441–1453.
Leiblum, S. R. (2006). Principles and practice of sex therapy (4th ed.). Guilford Press.
Leiblum, S. R., & Rosen, R. C. (2000). Principles and practice of sex therapy (3rd ed.). Guilford Press.
McCarthy, B. W., & Wald, L. M. (2013). Sex therapy and couples therapy. Routledge.
Reissing, E. D., Binik, Y. M., Khalifé, S., Cohen, D., & Amsel, R. (2004). Vaginal spasm, pain, and behavior: An empirical investigation of the diagnosis of vaginismus. Archives of Sexual Behavior, 33(1), 5–17.
